ใบงาน วิชา 
การพัฒนาตนเอง สังคม ชุมชน
1.	การพัฒนาคืออะไร
..........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
2.	ผู้เรียนพัฒนาตนเองอย่างไรบ้าง 
............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
3.	ผู้เรียนได้พัฒนาชุมชน และสังคมอย่างไรบ้าง
............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

4.	การพัฒนาชุมชน และสังคมควรอาศัยหลักการอะไรเป็นอันดับแรก เพราะเหตุใด
..........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

5.	คนที่จะพัฒนาตนเองได้ดีจะต้องเป็นอย่างไร
..........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

6.	ข้อมูลคืออะไร
..........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

7.	ข้อมูลจะเป็นข้อมูลที่สำคัญก็ต่อเมื่อเป็นข้อมูลอย่างไร
..........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

8.	ข้อมูลที่ดีต้องมีลักษณะอย่างไร
..........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

9.	คุณสมบัติของข้อมูลที่ดีมีกี่ข้อ อะไรบ้าง
.......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... .............................................................................................................................................................................. .............................................................................................................................................................................. .............................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
..........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

10.	วิธีการจัดเก็บข้อมูลมีกี่วิธีอะไรบ้าง
.......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... .............................................................................................................................................................................. ..............................................................................................................................................................................
..........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

11.	แบบสัมภาษณ์คืออะไร
..........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

12.	การเก็บข้อมูลโดยการสัมภาษณ์จำแนกได้ตามความเหมาะสมกับงานที่ต้องการศึกษามีการสัมภาษณ์แบบใดบ้าง 
..........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

13.	จงบอกขั้นตอนเตรียมการเก็บข้อมูลโดยการสัมภาษณ์
.......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... .............................................................................................................................................................................. .............................................................................................................................................................................. .............................................................................................................................................................................. ..............................................................................................................................................................................

14.	การเก็บรวบรวมข้อมูลโดยการสอบถามเป็นการเก็บรวบรวมข้อมูลแบบใด
..........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

15.	การเก็บข้อมูลโดยการสอบถาม ทำได้กี่วิธี คือ
.......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... .............................................................................................................................................................................. .............................................................................................................................................................................. .............................................................................................................................................................................. ..............................................................................................................................................................................

16.	การวิเคราะห์หมายถึง
..........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

17.	เทคนิคการวิเคราะห์ข้อมูลมีองค์ประกอบกี่ประการ  อะไรบ้าง
.......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... .............................................................................................................................................................................. .............................................................................................................................................................................. .............................................................................................................................................................................. ..............................................................................................................................................................................

18.	อาชีพใดที่สามารถนำแผนพัฒนาตนเอง  ชุมชน  และสังคมไปใช้ในชีวิตประจำวันได้
..........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

19.	จงบอกประโยชน์ของแผนพัฒนาตนเอง
.......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... .............................................................................................................................................................................. .............................................................................................................................................................................. .............................................................................................................................................................................. ..............................................................................................................................................................................

20.	 หลักการสร้างการมีส่วนร่วมของประชาชน แบ่งได้เป็นกี่ระดับ อะไรบ้าง
.......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... .............................................................................................................................................................................. .............................................................................................................................................................................. 

ใบความรู้
เรื่อง  วิธีการจัดเก็บ วิเคราะห์ข้อมูลอย่างง่ายและเผยแพร่ข้อมูล
ความหมายของข้อมูล
ข้อมูลเป็นค่าสังเกตที่ได้มาจากสิ่งแวดล้อมรอบตัวเราที่สอดคล้องกับความสนใจ หรือตรงกับเป้าหมายที่ศึกษาในเรื่องนั้นๆ เช่น ต้องการซื้อเสื้อสำหรับใส่ทำงาน ข้อมูลอาจจะเป็นราคา ยี่ห้อ ชนิดของผ้า สีเสื้อ เป็นต้น  ดังนั้นข้อมูลจึงไม่ได้จำกัดต้องเป็นสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ซึ่งอาจจะเป็นตัวเรา คนอื่น ครอบครัว เมือง ประเทศ เซลล์ โมเลกุล  แม้กระทั่งเป็นความคิดเห็น ค่าสังเกตที่ได้เป็นผลมาจากการวัดแบบต่างๆ เพื่อนำมาใช้ตอบปัญหาต่างๆ เช่น เท่าไร มากกว่าเท่าไร ยาวเท่าไร บ่อยเท่าไร เร็วเท่าไร  หรือประเภทใด คิดอย่างไร เห็นด้วยหรือไม่ เป็นต้น การนำเสนอค่าสังเกตเหล่านี้มักจะอยู่ในรูปของจำนวนมากกว่าจะอยู่ในรูปข้อความ ทั้งนี้เพราะจำนวนจะเข้าใจได้ง่ายกว่า กล่าวโดยสรุปแล้วเราอาจนิยามคำว่าข้อมูลสั้นๆ ได้ดังนี้
ข้อมูล หมายถึงข้อเท็จจริงซึ่งอยู่ในรูปของจำนวน ข่าวสาร ข้อความ หรือความคิดเห็น อย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่างเพื่อใช้เป็นฐานของการศึกษาหรือหาข้อสรุปในเรื่องราวที่สนใจ
ประเภทของข้อมูล
จากความเห็นข้างต้นจะเห็นว่าข้อมูลที่รวบรวมมานั้น แสดงค่าเป็นจำนวนที่มีลักษณะที่แตกต่างกัน การนำเอาทฤษฎีทางสถิติมาวิเคราะห์ได้อย่างสมเหตุสมผลจำเป็นต้องให้สอดคล้องกับคุณลักษณะดังกล่าว  ดังนั้นเราจึงจำเป็นต้องจำแนกข้อมูลที่มีคุณลักษณะอย่างเดียวกันไว้เป็นประเภทเดียวกัน ในที่นี้จะจัดแบ่งอย่างกว้างๆ เป็น 2 ประเภท  คือ
1.  ข้อมูลเชิงคุณภาพ  หมายถึง ข้อมูลที่ไม่สามารถเปรียบเทียบเชิงปริมาณ เช่น มากกว่า น้อยกว่าได้ ซึ่งได้แก่ ข้อมูลที่แสดงฐานะ สถานภาพ คุณสมบัติ ตัวอย่างของข้อมูลประเภทนี้ ได้แก่ ชื่อของพนักงานในบริษัท เพศ วัน เดือน ปี ชนิดของสินค้า เป็นต้น  ถึงแม้ว่าข้อมูลประเภทนี้จะกำหนดด้วยตัวเลขก็ไม่สามารถที่จะเปรียบเทียบกับเชิงปริมาณได้เช่น หมายเลขโทรศัพท์ บ้านเลขที่ หรือการกำหนดตัวเลขแทนข้อมูลบางอย่าง เช่น 1 แทนเพศชาย  และ 2 แทนเพศหญิง แต่ไม่อาจกล่าวได้ว่า 2 มีค่ามากกว่า 1 ตัวเลขทั้งสองเป็นแต่เพียงแสดงว่าแตกต่างกัน  เท่านั้น การวิเคราะห์ข้อมูลข้อมูลเบื้องต้นจะกระทำได้ด้วยการเปรียบเทียบจำนวนความถี่ของข้อมูล หรือการเปรียบเทียบปริมาณของค่าสัมพัทธ์ทั้งนี้เนื่องจากข้อมูลประเภทนี้ไม่สามารถบวก ลบ คูณ หรือหารกันได้
2.  ข้อมูลเชิงปริมาณ หมายถึง ข้อมูลที่แสดงปริมาณ หรือขนาดที่สามารถเปรียบเทียบกันได้ในลักษณะมากกว่าหรือน้อยกว่าเป็นจำนวนเท่าไร ข้อมูลประเภทนี้มักเป็นข้อมูลที่แสดงค่าเป็นตัวเลข เช่น จำนวนนักศึกษาในวิทยาลัยต่างๆ อายุการใช้งานของเครื่องใช้ไฟฟ้า อุณหภูมิของร่างกายของคนป่วยหลังจากการผ่าตัด เป็นต้น
ข้อสังเกตสำหรับข้อมูลเชิงคุณภาพและข้อมูลเชิงปริมาณ จะพบว่า ข้อมูลบางอย่างมีลักษณะคล้ายกันมากแต่จัดอยู่คนละประเภท ลองพิจารณาตัวอย่างต่อไปนี้ จากการสำรวจความรู้สึกของลูกค้าที่เข้ามารับบริการของโรงแรม  โดยใช้แบบสอบถามเป็นคำถามปลายปิด เชตของกระทงคำถามกลุ่มหนึ่งให้ผู้ตอบเลือกคำตอบได้ 2 ประการคือ “พอใจ” กับ “ไม่พอใจ”  เซตของกระทงคำถามอีกกลุ่มหนึ่งกำหนดลำดับของความรู้สึกเรียงจากมากไปหาน้อยดังนี้ “พอใจมาก” “พอใจ” “ไม่ค่อยพอใจ” และ “ไม่พอใจเลย”  จากตัวอย่างที่ยกมา ข้อมูลจากกระทงคำถามทั้งสองกลุ่มมีลักษณะคล้ายกันมาก คือเป็นระดับความรู้สึกของผู้ตอบที่มีต่อบริการของโรงแรม แต่จะเห็นว่ามี ข้อแตกต่างกันที่  คำตอบ ในกลุ่มแรกจะแสดงถึงความแตกต่างของความรู้สึก ส่วนคำตอบในกลุ่มที่สองจะแสดงน้ำหนักของความรู้สึกซึ่งเปรียบเทียบกันในลักษณะมาก - น้อยได้   ดังนั้นข้อมูลจากคำถามกลุ่มแรกจึงจัดเป็นข้อมูลเชิงคุณภาพ และข้อมูลจากคำถามในกลุ่มที่สองเป็นข้อมูลเชิงปริมาณ  นอกจากนี้ถ้าพิจารณาจากความแตกต่างของค่าของตัวเลขที่ได้จากการวัดค่าของข้อมูลยังสามารถจำแนกได้เป็น 2 อย่าง  คือ
ข้อมูลแบบไม่ต่อเนื่องเป็นข้อมูลที่แสดงค่าด้วยจำนวนจำกัด เช่น จำนวนสินค้า มีตำหนิ จำนวนเงินค่าใช้จ่ายประจำเดือนของนักศึกษา ข้อสังเกตง่ายๆ สำหรับข้อมูลประเภทนี้คือ สามารถบอกค่าที่ถัดจากค่าของข้อมูลนั้นได้ทั้งทางมากกว่าหรือน้อยกว่า
ข้อมูลแบบต่อเนื่อง เป็นข้อมูลที่แสดงค่าด้วยจำนวนต่อเนื่องมักเป็นข้อมูลที่ได้จากการวัดด้วยมาตรวัดต่างๆ เช่น ความยาว น้ำหนัก ปริมาตร อุณหภูมิ เวลา เป็นต้น  ซึ่งการกำหนดค่าของข้อมูลที่ถูกต้อง จะต้องกำหนดเป็นช่วง เนื่องจากไม่สามารถกำหนดค่าของข้อมูลเป็นค่าหนึ่ง ค่าใดได้  แต่ในทางปฏิบัติมักจะกำหนดเป็นค่าเดียวโดยอนุโลมเพื่อความสะดวกในการนำไปใช้
แหล่งข้อมูล
แหล่งข้อมูล หมายถึงแหล่งที่ได้จัดเก็บข้อมูลไว้ด้วยเหตุผลเพื่อเผยแพร่ หรือการวิเคราะห์วิจัย หรือเพื่อเก็บไว้เป็นหลักฐานของการตัดสินใจในการทำกิจการอย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่าง  ซึ่งแบ่งกว้างๆ ได้ 2 อย่าง  คือ
1. แหล่งปฐมภูมิ (primary source)เป็นแหล่งข้อมูลที่จัดเก็บรวบรวมข้อมูลด้วยตนเอง ตามระเบียบวิธีของการจัดเก็บข้อมูลแบบปฐมภูมิ เช่น การสร้างแบบสอบถาม การสัมภาษณ์ หรืออื่นๆ  เพื่อให้ได้ข้อมูลตรงกับจุดประสงค์ของผู้ที่ศึกษา  ข้อมูลที่ได้นี้เรียกว่า ข้อมูลปฐมภูมิ (primary data) เช่น การตรวจเลือดหญิงบริการในเขตกรุงเทพมหานคร เพื่อหาจำนวนหญิงบริการที่ติดเชื้อ  HIV การวิเคราะห์หาสารหนักที่ตกค้างในน้ำดื่มเพื่อประเมินคุณภาพน้ำดื่ม เป็นต้น  ข้อดีของข้อมูลปฐมภูมิ คือ ได้ข้อมูลที่สามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้โดยตรงตามจุดประสงค์ของการศึกษาครั้งนั้น  ส่วนข้อเสียคือ ต้องใช้เวลาและงบประมาณในการจัดเก็บค่อนข้างมาก
2. แหล่งทุติยภูมิ (secondary source)เป็นแหล่งข้อมูลที่ไม่ได้จัดเก็บข้อมูลครั้งแรกเองข้อมูลที่รวบรวมจะได้มาจากข้อมูลที่ผ่านการรวบรวมและจัดระบบไว้ก่อนแล้ว จึงไม่ได้จัดเก็บตามจุดประสงค์ของการศึกษาโดยตรง เช่น สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับประวัติด้านการป้องกันโรคติดต่อของนักเรียน โดยวิธีรวบรวมจากทะเบียนประวัติของนักเรียนที่โรงเรียนบันทึกไว้  สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดถือว่าเป็นแหล่งทุติยภูมิ  ส่วนข้อมูลที่รวบรวมมาเรียกว่า ข้อมูลทุติยภูมิ  ซึ่งถ้าข้อมูลที่จัดเก็บสอดคล้องกับจุดประสงค์ของการศึกษาจะทำให้ประหยัดเวลาและค่าใช้จ่ายจำนวนมาก
มาตรและการวัด
มาตรเป็นเครื่องมือที่แยกแยะข้อมูลที่สนใจศึกษาในเรื่องใดเรื่องหนึ่ง มาตรอาจมีได้ทั้งหยาบและละเอียด  ซึ่งจะแยกข้อมูลออกเป็นระดับต่างๆ ในที่นี้จำแนกไว้ 4 ระดับคือ มาตรนามบัญญัติ (nominal scale) มาตรเรียงลำดับ (ordinal scale) มาตรอันตรภาค (interval scale) และมาตรอัตราส่วน (ratio scale) แต่ละระดับจะอธิบายลักษณะทางกายภาพของจำนวนซึ่งเป็นค่าของข้อมูล เพื่อเป็นฐานการเลือกใช้ค่าสถิติที่เหมาะสมในการวิเคราะห์ข้อมูล
1.มาตรนามบัญญัติ  เป็นมาตรวัดที่มีคุณสมบัติในการจัดแบ่งประเภทและการจัดกลุ่ม ข้อมูลที่มีระดับการวัดสูงสุด  ระดับนี้ไม่สามารถเปรียบเทียบกันในเชิงปริมาณได้ นอกจากจะแสดงความแตกต่างหรือการจัดเข้าพวกเดียวกันได้  ตัวอย่างข้อมูลที่มีระดับการวัดระดับนี้เช่น ข้อมูล เกี่ยวกับเพศ ศาสนา และสีผิว  ข้อมูลเหล่านี้มีระดับการวัดสูงสุดเป็นระดับนามบัญญัติ  ถึงแม้ว่าเราจะแทนค่าของข้อมูลเป็นจำนวนเลขก็ตาม เช่น แทนผิวสีดำด้วย 1  ผิวสีน้ำตาลด้วย 2  ผิวสีเหลืองด้วย 3  และผิวสีขาวด้วย 4  ตัวเลขที่แสดงค่า 1, 2, 3 และ 4 ไม่ได้มีความหมายเชิงปริมาณ 
 ดังนั้นการนำเอาข้อมูลเหล่านี้มาวิเคราะห์ด้วยการบวก ลบ คูณ หรือหาร  จะไม่สามารถอธิบายผลของการกระทำเหล่านี้ได้  ดังนั้นการวิเคราะห์ข้อมูลที่มีระดับการวัดแบบนามบัญญัตินี้ทำได้ด้วยการศึกษาเปรียบเทียบความถี่ หรือความถี่สัมพัทธ์ เช่นมีจำนวนลูกค้าชายคิดเป็น 20% ของลูกค้าทั้งหมด สำหรับข้อมูลอื่นๆ ที่สามารถเปรียบเทียบเชิงปริมาณได้เช่น น้ำหนัก ส่วนสูง อายุ รายได้ มีคุณสมบัติที่แสดงความแตกต่างหรือสามารถจัดรวมพวกได้ก็ถือว่ามีระดับการวัดนามบัญญัติด้วยเช่นกัน
2.  มาตรเรียงลำดับ  เป็นมาตรที่ไม่เพียงแต่จำแนกประเภทของข้อมูลเพื่อให้รู้ว่ามีความแตกต่างเชิงคุณภาพเท่านั้น ยังสามารถเปรียบเทียบกันเชิงปริมาณในลักษณะมากกว่า น้อยกว่า หรือนำข้อมูลมาเรียงลำดับจากน้อยไปหามาก หรือมากไปหาน้อยได้ ข้อมูลที่มีมาตรการวัดสูงสุดระดับนี้จะไม่สามารถระบุได้ชัดเจนว่า  มากกว่าหรือน้อยกว่าเท่าไร ตัวอย่าง เช่น  ลำดับที่การสอบ  ระดับคะแนน ระดับความรู้สึก ลำดับความชอบ ข้อมูลเหล่านี้มีลักษณะที่สำคัญ คือ ระยะห่างของข้อมูลแต่ละค่าไม่คงที่ ทำให้ไม่สามารถระบุขนาดของความแตกต่างได้ จึงไม่อาจนำค่าของข้อมูลมาดำเนินการบวก ลบ คูณ หรือหารกันได้  ค่าสถิติที่ใช้พรรณนาข้อมูล อาจใช้ความถี่หรือร้อยละ  มีผู้ได้ระดับคะแนนสูงกว่า 2.50  ร้อยละ 45 เป็นต้น  
	3.  มาตรอันตรภาค  เป็นระดับการวัดที่ครอบคลุมความหมายสองอย่างแรก และมีความหมายที่กว้างขึ้นอีกระดับหนึ่ง คือ สามารถบอกขนาดของความแตกต่างระหว่างข้อมูลแต่ละค่าได้  ทั้งนี้เนื่องจากมีระยะห่างของแต่ละหน่วยเท่ากัน  เช่น คะแนนสอบ ส่วนสูง อุณหภูมิ ระยะทาง เวลา ข้อมูลที่มีระดับการวัดนี้นำมาคำนวณค่าสถิติด้วยปฏิบัติการทางคณิตศาสตร์ได้ เช่น ค่าเฉลี่ยเลขคณิต  ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ทำให้มีทางเลือกในการเลือกใช้ค่าสถิติมากกว่าข้อมูลที่มีระดับการวัดเพียงสองแบบแรก
4. มาตรอัตราส่วน  การวัดระดับนี้มีความหมายครอบคลุมระดับการวัดทั้งหมดที่กล่าวมาแล้ว  นอกจากนี้ยังสามารถเปรียบเทียบค่าของข้อมูลในรูปของอัตราส่วนได้  ทั้งนี้เพราะมีจุด  เริ่มต้นการวัดที่ตำแหน่งเดียวกันคือ 0  ซึ่งเรียกจุดนี้ว่าศูนย์จริง (absolute zero)  เช่นปริมาณของแอลกอฮอล์ในขวดใบที่ 1 มี 0.5 ลิตร  ในขวดใบที่ 2 มี 1 ลิตร  ซึ่งกล่าวได้ว่าแอลกอฮอล์ในขวดใบที่ 2 มีปริมาณแอลกอฮอล์เป็นสองเท่าของขวดใบที่ 1 เป็นต้น  จะเห็นว่าข้อมูลที่ได้จากการวัดทั้งหลาย เช่น การวัดความยาว น้ำหนัก เวลา หรือปริมาตร  มักจะมีระดับการวัดอัตราส่วนเสมอ  นอกจากการวัดอุณหภูมิซึ่งไม่ทราบจุดเริ่มต้นของการวัดจึงไม่อาจเปรียบเทียบกันในเชิงอัตราส่วนได้
การเก็บรวบรวมข้อมูล
เนื่องจากที่มาของข้อมูลมีอยู่ 2 ลักษณะคือ เป็นข้อมูลที่มาจากแหล่งกำเนิดโดยตรง และเป็นข้อมูลที่ได้มีการจัดเก็บไว้ครั้งหนึ่งแล้ว รวมทั้งวัตถุประสงค์ของการนำข้อมูลมาใช้ในแต่ละครั้งก็ยังแตกต่างกัน  ดังนั้นวิธีการจัดเก็บข้อมูลจึงจำเป็นต้องสอดคล้องกับข้อจำกัดดังกล่าว ซึ่งจำแนกได้ดังนี้
1. การเก็บรวบรวมข้อมูลจากการบันทึกเหตุการณ์และทะเบียน
ข้อมูลที่จัดเก็บโดยวิธีนี้มักจะเป็นข้อมูลทุติยภูมิ โดยทั่วไป หน่วยงาน สถาบันหรือองค์กรต่าง ๆ ทั้งหน่วยงานรัฐและเอกชน  จะมีบันทึกเหตุการณ์ที่สำคัญและจำเป็นต้องอ้างอิงเป็นประจำ เช่น รายการสินค้า ประวัติผู้ป่วย การลงทะเบียนการเกิด การตาย ทะเบียนสมรส ข้อมูลนักศึกษา เป็นต้น  ข้อมูลเหล่านี้จะถูกบันทึกไว้ในทะเบียน แฟ้มประวัติ หรือแฟ้มบันทึกรายการต่างๆ ของหน่วยงานนั้น  ปัจจุบันมีการบันทึกข้อมูลดังกล่าวนี้ในระบบเครือข่ายคอมพิวเตอร์ สามารถเรียกดูได้จากเวปไซท์ของหน่วยงานนั้น ทำให้การค้นหาข้อมูลทำได้สะดวก รวดเร็ว การบันทึกข้อมูลที่กล่าวมานี้เรียกว่า การลงทะเบียน ข้อมูลจากการบันทึกและการลงทะเบียนสามารถคัดลอกมาใช้ประโยชน์ได้ตามความต้องการโดยไม่จำเป็นต้องเก็บซ้ำอีก
2. การเก็บรวบรวมข้อมูลด้วยวิธีสำรวจ
การเก็บรวบรวมข้อมูลด้วยวิธีนี้เป็นการเก็บข้อมูลปฐมภูมิทั้งนี้เนื่องจากข้อมูลที่ต้องการมักจะเป็นข้อมูลมีจุดมุ่งหมายในการใช้เฉพาะกรณีจึงมักจะเป็นข้อมูลที่ยังไม่เคยมีการ    รวบรวมไว้ก่อน  การเก็บรวบรวมข้อมูลอาจทำได้โดยการใช้การสอบถาม การสัมภาษณ์ หรือการสังเกต ซึ่งจำแนกได้ 2 ลักษณะคือ
2.1  วิธีสำมะโน (sensus)หรือการแจงนับครบถ้วน เป็นการเก็บรวบรวมข้อมูลจากสมาชิกทุกหน่วยในกลุ่มประชากร เป็นวิธีที่จะได้ข้อมูลที่สมบูรณ์ครบถ้วน แต่มีข้อเสียที่ต้องเสียค่าใช้จ่าย เวลา และแรงงานมาก เช่น สำมะโนครัว คือการแจงนับทุกหน่วยของประชากร และของครัวเรือนในพื้นที่ที่สำรวจ เป็นต้น
2.2  วิธีสำรวจตัวอย่าง (sample survey)หมายถึงการรวบรวมข้อมูลจากบางส่วนของประชากรเรียกว่า กลุ่มตัวอย่าง เพื่อใช้เป็นตัวแทนในการศึกษาลักษณะของประชากร จะเห็นว่ากลุ่มตัวอย่างไม่ใช่ทุกหน่วยในประชากรดังนั้นข้อมูลที่รวบรวมได้จึงถือว่าไม่สมบูรณ์ การวิเคราะห์ข้อมูลเพื่ออธิบายคุณลักษณะของประชากรย่อมมีความคลาดเคลื่อน จึงจำเป็นต้องใช้ความรู้ทางสถิติมาควบคุมให้มีความคลาดเคลื่อนให้น้อยที่สุด ซึ่งจะไม่กล่าวไว้ในเอกสารนี้ เทคนิคของการสำรวจตัวอย่างอาจทำได้หลายวิธี ซึ่งขึ้นอยู่กับจุดประสงค์ของผู้รวบรวม
3. การเก็บรวบรวมข้อมูลด้วยวิธีทดลอง
การเก็บรวบรวมข้อมูลด้วยวิธีนี้เพื่อศึกษาว่าปัจจัยอย่างหนึ่ง หรือหลายอย่างร่วมกันจะทำให้เกิดผลอย่างไร  เมื่อไม่มีปัจจัยอย่างอื่นที่ไม่สนใจมามีอิทธิพลร่วมด้วย การเก็บรวบรวมข้อมูลจึงจำเป็นต้องใช้วิธีทดลองและต้องมีแบบแผนการทดลองที่รัดกุม เพื่อไม่ให้มีปัจจัยที่ไม่พึงประสงค์มาแทรกซ้อน เช่น การศึกษาผลจากการใช้ปุ๋ยชนิดหนึ่งในระดับต่างๆ กัน จะต้องควบคุมให้ทดลองกับต้นไม้ชนิดเดียวกัน สภาพแวดล้อมชนิดเดียวกัน ในเวลาเดียวกันจะทำให้สามารถเปรียบเทียบได้ว่าความแตกต่างของการเจริญเติบโตของต้นไม้นั้นมันเนื่องมาจากปุ๋ยที่ใช้ในการทดลอง

เครื่องมือในการเก็บรวบรวมข้อมูล
การเก็บรวบรวมข้อมูลโดยวิธีต่างๆ มีความจำเป็นที่จะต้องอาศัยเครื่องมือที่ใช้ในการรวบรวมข้อมูลที่เหมาะสมเพื่อให้ได้ข้อมูลตามจุดประสงค์ของการใช้ข้อมูลนั้น  เครื่องมือที่ใช้กันโดยทั่วไปได้แก่ แบบสอบถาม การสัมภาษณ์ การสังเกต การแจงนับ เป็นต้น  แต่ละแบบมีเทคนิคในการสร้างและการใช้ต่างกัน รวมทั้งข้อดีและข้อเสียแตกต่างกันด้วย
แบบสอบถาม
เป็นวิธีรวบรวมกระทงคำถามที่ต้องการ แบ่งเป็นประเภทและจัดลำดับข้อมูลที่ต้องการลงในแบบสอบถามส่งให้ผู้ตอบโดยวิธีใดวิธีหนึ่ง เพื่อตอบคำถามตามกระทงคำถามที่จัดให้  ซึ่งอาจจะมีทั้งคำถามปลายปิดที่มีคำตอบให้เลือกหรือเป็นคำถามปลายเปิดที่สามารถตอบได้โดยอิสระ  ข้อดีสำหรับการใช้แบบสอบถาม คือใช้เวลาและงบประมาณน้อย ข้อมูลที่รวบรวมได้มีการจัดระบบไว้เรียบร้อยแล้ว ง่ายต่อการวิเคราะห์ ข้อเสียคือ ถ้าคำถามไม่ชัดเจนหรือมากเกินไปจะทำให้ผู้ตอบสับสนและเบื่อหน่าย เป็นเหตุให้ได้ข้อคลาดเคลื่อนจากจุดประสงค์ที่วางไว้
1. ลักษณะทั่วไปของแบบสอบถามแบบสอบถามเป็นเครื่องมือที่ใช้กันอย่างแพร่หลายมาก ในการศึกษาพฤติกรรมมนุษย์ของศาสตร์ทุกสาขา สามารถใช้เก็บข้อมูลที่เป็นข้อเท็จจริงหรือความคิดเห็นของบุคคลที่มีต่อเรื่องใดเรื่องหนึ่งอีกด้วย  ข้อคำถามในแบบสอบถาม แบ่งได้เป็น 2 ประเภทคือ คำถามปลายปิดและคำถามปลายเปิด คำถามปลายปิดเป็นคำถามที่กำหนดตัวเลือกสำหรับการตอบไว้แล้ว  ผู้ตอบเพียงแต่เลือกตอบในข้อที่ตรงกับความเป็นจริงที่สุด ส่วนคำถามปลายเปิดนั้นจะเว้นช่องว่างไว้ให้ผู้ตอบเติมข้อความลงไป  โดยข้อความที่เติมอาจเป็นข้อเท็จจริงหรือความคิดเห็นก็ได้

2. แนวทางในการสร้างแบบสอบถาม
ก.  ตัดสินใจว่าต้องการจะรู้อะไร
1.  มีจุดมุ่งหมายของการรวบรวมข้อมูลและการใช้ข้อมูลอย่างละเอียด
2. เขียนรายการข้อความที่ต้องการทราบจากตัวอย่างให้มากที่สุดโดยมีเกณฑ์ควรจำคือ ข้อความ 1 ข้อ ถามเพียง 1 ประเด็น
3. ดูรายการข้อ 2 อย่างละเอียด ข้อใดที่ไม่สอดคล้องกับจุดมุ่งหมายให้ตัดออกไป
ข.  เพื่อให้ได้ข้อความที่รัดกุมและชัดเจน มีข้อเสนอแนะดังนี้คือ จะถามเรื่องใดเรื่องนั้นต้อง
	1.  จำเป็นและต้องการนำมาใช้ประโยชน์
	2.  ผู้ตอบต้องมีความรู้หรือข้อมูลในเรื่องที่จะถาม
	3. สิ่งที่จะถามทั้งหมดนั้นต้องครอบคลุมจุดมุ่งหมายที่กำหนดไว้
ค.  การตั้งคำถาม
1. ตั้งคำถามชัดเจน ต้องแน่ใจว่าผู้อ่านอ่านแล้วเข้าใจตรงกับความต้องการที่จะถาม
2. เขียนคำถามให้ง่ายที่สุด ตัดคำฟุ่มเฟือยออก ไม่ใช้สำนวนที่ไม่จำเป็น ไม่ใช้ศัพท์เฉพาะสำหรับคนบางกลุ่มเข้าใจได้เท่านั้นื ไม่ใช้คำที่มีความหมายกำกวม และไม่เขียนคำถามเป็นประโยคยาวๆ ผู้เชี่ยวชาญในการเขียนแบบสอบถาม เสนอแนะว่าประโยคในแบบสอบถาม 1 ประโยค ไม่ควรจะยาวเกิน 20 คำ
3.  หากคำถามนั้นมีเงื่อนไข ให้เขียนคำถามในส่วนที่เป็นเงื่อนไขก่อน ส่วนที่เป็นคำถาม ตัวอย่าง เช่น หากคุณไม่มีโอกาสไปซื้อของที่ศูนย์การค้า คุณจะเลือกซื้อที่ร้านชำใกล้บ้านหรือไม่ จะเหมาะสมกว่า คุณจะเลือกซื้อของที่ร้านชำข้างบ้านหรือไม่ หากคุณยังไม่มีโอกาสไปซื้อของที่ศูนย์การค้า  ทั้งนี้เพราะการอ่านคำถามก่อนจะทำให้ผู้อ่านตัดสินใจตอบโดยลืมดูเงื่อนไขสำคัญ
4.  ไม่ใช้คำถามซ้อนในประโยคเดียวกัน ในที่นี้หมายถึงการถาม 2 คำถามในหนึ่งประโยคโดยที่ผู้ตอบมีโอกาสตอบได้เพียง 1 คำตอบ ตัวอย่าง เช่น คุณนอนดึกและตื่นสายเป็นประจำใช่หรือไม่ คนเราอาจนอนดึกและตื่นเช้าได้ หรือนอนหัวค่ำและตื่นสายได้  ดังนั้นการตอบว่าใช่ จึงอาจเป็นการตอบเฉพาะการนอนหรือการตื่นอย่างใดอย่างหนึ่งไม่ใช่การตอบทั้ง2  อย่าง
5. ให้พิจารณาว่าหากต้องการจะได้คำตอบที่ต้องการ ควรจะใช้คำถามตรงหรือคำถามอ้อม
การนับและการวัดเป็นการแจงนับจำนวนการเกิดปรากฏการณ์ต่างๆ เพื่อศึกษาความถี่การเกิดปรากฏการณ์นั้น รวมถึงการวัดเชิงปริมาณเช่น วัดระยะ ปริมาตร เวลา อุณหภูมิ  ของปรากฏการณ์นั้น
1.  ความจำเป็นที่ต้องมีการแจกแจงความถี่เนื่องจากการเก็บรวบรวมข้อมูล ข้อมูลที่ได้นั้นจะมีลักษณะกระจัดกระจายไม่เป็นระเบียบ มีค่ามากน้อยปะปนกันตามวิธีการเก็บรวบรวมข้อมูล ข้อมูลเหล่านี้เรียกว่า ข้อมูลดิบ (raw data) ปกติแล้วข้อมูลดิบเป็นข้อมูลที่ตรงกับความจริงมากที่สุด เพราะยังไม่ได้นำมาปรับเปลี่ยนเป็นอย่างอื่น
2. การจัดเรียงข้อมูลตามลำดับวิธีจัดเรียงข้อมูลตามลำดับเป็นวิธีจัดระเบียบของข้อมูลดิบอย่างง่ายที่สุด หมายถึง การนำเอาข้อมูลดิบมาจัดเรียงลำดับจากมากไปหาน้อยหรือจากน้อยไปหามาก วิธีการจัดเรียงบางครั้งอาจเรียกว่า การจัดข้อมูลแบบไม่แจกแจงความถี่ หรือไม่จัดเป็นกลุ่ม

ความรู้พื้นฐานการนำเสนอข้อมูล            
โดยปกติการเก็บรวบรวมข้อมูล มักจะได้ข้อมูลตามรูปแบบของการเก็บข้อมูลนั้นๆ ทำให้ข้อมูลที่ได้อาจไม่เป็นระเบียบ การนำข้อมูลเหล่านั้นมาใช้อาจทำได้ยาก วิธีการแก้ไขปัญหานี้คือการนำข้อมูลนั้นๆ มาจัดให้เป็นระเบียบ เพื่อให้มองเห็นลักษณะสำคัญของข้อมูลชัดเจนขึ้น เห็นความสัมพันธ์กันในกลุ่มข้อมูลตามความต้องการของผู้ใช้ข้อมูล สามารถอ่านข้อมูลได้ง่าย และสามารถทำความเข้าใจได้รวดเร็วและน่าสนใจมากยิ่งขึ้น เราเรียกกระบวนการดังกล่าวนี้ว่า การนำเสนอข้อมูล (Data Presentation)
การนำเสนอข้อมูล เป็นการนำเอาข้อเท็จจริง ข้อมูล รายละเอียดต่างๆ ที่เก็บรวบรวมข้อมูลมาจัดให้เป็น ระเบียบ เพื่อมุ่งที่ให้ผู้ใช้ข้อมูลมองเห็นลักษณะสำคัญ ของข้อมูลเหล่านั้น และสามารถอ่านรายละเอียด หรือเปรียบเทียบข้อเท็จจริง ข้อมูล รายละเอียดเหล่านั้นได้อย่างถูกต้อง รวดเร็ว และตรงตามความต้องการ ของผู้ใช้ข้อมูล อาจกล่าวได้ว่า วัตถุประสงค์สำคัญของการนำเสนอข้อมูลก็เพื่อจะนำข้อมูลที่เก็บรวบรวมได้ มาเสนอหรือเผยแพร่ให้ผู้สนใจข้อมูลนั้นๆ ทราบ หรือ สามารถนำข้อมูลไปใช้ประโยชน์ในด้านต่างๆ ได้
การนำเสนอข้อมูลเป็นขั้นตอนในการเตรียมข้อมูลให้พร้อมสำหรับ การวิเคราะห์และการแปลความหมาย สรุปผลข้อมูล เพื่อนำสารสนเทศนั้นไปใช้ใน การตัดสินใจสำหรับการทำงานต่อไป รวมถึงการเลือกวิธีการวิเคราะห์ข้อมูลจากรูปแบบและลักษณะสำคัญของข้อมูลนั้นๆ ได้ถูกต้องอีกด้วย โดยทั่วไปการนำเสนอข้อมูลอาจทำได้ใน 2 ลักษณะใหญ่ๆ คือ
1. การนำเสนอข้อมูลอย่างไม่เป็นแบบแผน (informal presentation)หมายถึง การนำเสนอข้อมูลที่ไม่มีกฎเกณฑ์ หรือแบบแผนที่แน่นอนตายตัว เป็นการอธิบายลักษณะของข้อมูลตามเนื้อหาข้อมูล ที่นิยมใช้มีสองวิธีคือ การนำเสนอข้อมูลในรูปบทความหรือข้อความเรียงและการนำเสนอข้อมูล ในรูปบทความกึ่งตาราง
2. การนำเสนอข้อมูลอย่างเป็นแบบแผน (formal presentation)หมายถึง การนำเสนอข้อมูลที่มีกฎเกณฑ์ซึ่งจะต้องปฏิบัติตามมาตรฐานที่กำหนดไว้เป็นแบบอย่าง การนำเสนอข้อมูลประเภทนี้ที่นิยมคือ การนำเสนอข้อมูลในรูปตาราง การนำเสนอข้อมูลในรูปกราฟหรือแผนภูมิ

ใบความรู้
เรื่อง  การมีส่วนร่วมในการวางแผนพัฒนาตนเอง ครอบครัว ชุมชนสังคม
ความหมายการบูรณาการแผนชุมชน
แผนชุมชน หมายถึง กิจกรรมพัฒนาที่เกิดขึ้นจากคนในชุมชนที่มีการรวมตัวกันเพื่อจัดทำแผนขึ้นมาใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาชุมชนหรือท้องถิ่นของตนเอง ให้เป็นไปตามที่ต้องการและสามารถแก้ปัญหาที่ชุมชนเผชิญอยู่ร่วมกันได้ โดยคนในชุมชนได้มาร่วมกันคิดร่วมกำหนดแนวทาง และกิจกรรมการพัฒนาของชุมชน โดยยึดหลักการพึ่งพาตนเอง ลดการพึ่งพิงภายนอก ด้วยการคำนึงถึงศักยภาพ ทรัพยากร ภูมิปัญญา วิถีชีวิต วัฒนธรรม และสิ่งแวดล้อมในท้องถิ่นเป็นหลัก ซึ่งบางกิจกรรมที่ชุมชนไม่สามารถทำเองได้ ก็สามารถขอรับการสนับสนุนจากหน่วยงานภายนอกได้ โดยชุมชนเสนอแผนชุมชนเข้าเป็นแผนขององค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.)หรือแผนงาน/โครงการของราชการได้ แผนชุมชนมีชื่อเรียกแตกต่างกันตามความเข้าใจของแต่ละท้องถิ่น อาทิ แผนแม่บทชุมชน แผนชุมชนพึ่งตนเอง แผนชีวิต เป็นต้น
วัตถุประสงค์ของการบูรณาการแผนชุมชน
1) เพื่อเสริมสร้างกระบวนการเรียนรู้ และพัฒนาขีดความสามารถของชุมชนในการจัดการพัฒนาและแก้ไขปัญหาในท้องถิ่นของตนเองในทุกๆ ด้าน ตามความต้องการของชุมชนโดยใช้กระบวนการจัดทำแผนชุมชนเป็นเครื่องมือ นำไปสู่ชุมชนเข้มแข็ง พึ่งตนเองและเอาชนะความยากจน
2) เพื่อบูรณาการการทำงานในแนวดิ่งและแนวราบระดับพื้นที่ของภาครัฐภาคเอกชน ภาคประชาสังคม และเครือข่ายองค์กรชุมชน ในการสนับสนุนการบูรณาการแผนชุมชนเพื่อความเข้มแข็งของชุมชนและเอาชนะความยากจน โดยใช้พื้นที่เป็นตัวตั้ง ชุมชนเป็นศูนย์กลางและคนในชุมชนเป็นผู้รับผิดชอบการพัฒนาและแก้ไขปัญหาของตนเอง
3) เพื่อประสานเชื่อมโยงความต้องการของชุมชน ภายใต้แผนชุมชนกับแผนพัฒนาท้องถิ่น แผนพัฒนาอำเภอ และแผนพัฒนาจังหวัด
ลประโยชน์ที่จะได้รับ
1) เกิดกระบวนการบูรณาการแผนชุมชนเพื่อความเข้มแข็งของชุมชนและเอาชนะความยากจน ครอบคลุมทุกตำบลทั้ง 76 จังหวัด
2) เกิดเวทีชุมชนที่มีความต่อเนื่อง เพื่อร่วมกันพัฒนาและแก้ไขปัญหาความยากจนในชุมชนของตนเอง
3) คนในชุมชนได้พัฒนากระบวนการเรียนรู้ ประสบการณ์ และพัฒนาขีดความสามารถในการจัดการการพัฒนาและแก้ไขปัญหาของชุมชนที่ผ่านกระบวนการบูรณาการแผนชุมชน เพื่อสร้างความเข้มแข็งของชุมชน การพึ่งตนเองของชุมชน และเอาชนะความยากจนโดยอาศัยฐานทุนทางสังคม ทุนทางวัฒนธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น และทรัพยากรในท้องถิ่นชุมชน
4) มีการขยายและเชื่อมโยงเครือข่ายภาคีการพัฒนาในทุกระดับ ซึ่งเป็นทุนทางสังคมที่จะช่วยเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชนและเอาชนะความยากจน
5) มีการปรับเปลี่ยนแนวคิดและระบบการบริหารจัดการภาครัฐ โดยเน้นกระบวนการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในสังคม และเน้นบทบาทของชุมชนในการจัดการพัฒนาและแก้ไขปัญหาตามความต้องการของตนเอง
6) หน่วยงานภาครัฐ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และภาคีการพัฒนา ใช้แผนชุมชนเป็นฐานข้อมูลในการจัดทำแผนงาน/โครงการ และงบประมาณสนับสนุน เพื่อที่จะสามารถแก้ไขปัญหาความยากจนได้อย่างเป็นรูปธรรม
7) มีฐานข้อมูลแผนชุมชน ที่หน่วยงานภาครัฐ ภาคีการพัฒนาต่างๆ และประชาชนทั่วไปสามารถเข้าถึงข้อมูลได้
กระบวนการจัดทำแผนชุมชนกระบวนการจัดทำแผนชุมชนแบบมีส่วนร่วม ควรมีขั้นตอนการปฏิบัติดังนี้
1. การเตรียมวิทยากรกระบวนการวัตถุประสงค์ เพื่อเตรียมวิทยากรกระบวนการ และจัดทำแผนการดำเนินงานเพื่อให้เป็นไปด้วยความเรียบร้อย เกิดประสิทธิภาพและประสบผลสำเร็จแนวทางดำเนินงาน
-เตรียมทีมวิทยากรกระบวนการ โดยค้นหาบุคคลที่อยู่ในพื้นที่เป้าหมาย จากหลากหลายหน่วยงาน/องค์กร/เครือข่าย โดยจะต้องเป็นผู้มีความรู้ ความสามารถและเข้าใจในกระบวนการจัดทำแผนชุมชน เป็นผู้มีประสบการณ์ในการเป็นวิทยากรแผนชุมชน รู้เทคนิคการจัดเวทีกระบวนการจัดทำแผนชุมชน
- ออกแบบการเปิดเวทีในแต่ละขั้นตอน ด้วยการกำหนดวัตถุประสงค์ เนื้อหา ขั้นตอนกระบวนการและเทคนิคที่ใช้ รวมทั้งวิทยากรหลัก และวิทยากรผู้ช่วย
- ซักซ้อมแนวคิด กระบวนการ เทคนิค วิธีการ ซึ่งเป็นเครื่องมือสำคัญสำหรับวิทยากรกระบวนการแผนชุมชน
- เตรียมประเด็นการพูดคุยในเวที เช่น แนวคิดของแผนชุมชน เนื้อหาของการจัดทำแผนชุมชน เตรียมข้อมูลทั่วไปของชุมชนล่วงหน้า เช่น ข้อมูลสภาพของพื้นที่ของชุมชน อาณาเขตของชุมชน ประชากรและครัวเรือน การประกอบอาชีพ รวมทั้งประเด็นปัญหาที่สำคัญๆ ของชุมชนนั้นๆ
- เตรียมพื้นที่ เช่น เตรียมคน เตรียมสถานที่ที่มีความพร้อมสำหรับการจัดเวทีเตรียมอุปกรณ์และสื่อที่ใช้ในการจัดทำเวที
ผลที่ได้รับ ได้ทีมวิทยากรกระบวนการแผนชุมชน ที่ประกอบด้วยบุคลากรจากหลากหลายหน่วยงานซึ่งมีทักษะและประสบการณ์จัดทำแผนชุมชนที่อยู่ใกล้ชิดกับพื้นที่เป้าหมาย (ตำบล/อำเภอ)
การเตรียมชุมชนในการจัดทำแผนชุมชนเป็นการเตรียมความพร้อมให้กับประชาชน กลุ่มแกนนำชุมชน องค์กรชุมชนและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในแต่ละพื้นที่ ให้มีความเข้าใจในแนวความคิด กระบวนทัศน์ และกระบวนการจัดทำแผนชุมชน บทบาทความรับผิดชอบของฝ่ายต่างๆ ตลอดจนการสร้างความผูกพันและการค้นหาบุคคลที่อาสามาเป็นกลุ่มแกนในการดำเนินงานแนวทางดำเนินงาน
-จัดเวทีชี้แจงให้ประชาชน กลุ่มแกนนำชุมชน องค์กรชุมชน และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีความเข้าใจแนวความคิด กระบวนทัศน์ และแนวทางการจัดทำแผนชุมชนแบบองค์รวมโดยกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชน ที่มุ่งสร้างความเข้มแข็งให้ชุมชน ที่เน้นกระบวนการเรียนรู้ร่วมกันของทุกฝ่ายและมีการกระทำร่วมกัน
- ค้นหา กำหนดตัวบุคคล กลุ่มอาสาสมัครที่จะเป็นผู้นำหรือแกนในการผลักดันดำเนินการต่าง ๆ ตามกระบวนการจัดทำแผนชุมชนแบบมีส่วนร่วมของภาคีการพัฒนาต่างๆ โดยเน้นความสมัครใจและให้ชุมชนเป็นผู้เสนอแนะ
- การจัดเวทีทำได้ทั้งในรูปแบบที่เป็นทางการและไม่เป็นทางการ เช่น การเปิดเวทีอย่างเป็นทางการ การพูดคุยภายหลังการประกอบพิธีกรรมทางศาสนา การพูดคุยในร้านกาแฟ และการพูดคุยในกิจกรรมร่วมต่างๆ ของชุมชน
- ควรให้เวลากับชุมชนในการทำความเข้าใจ ดังนั้นการจัดเวทีทำความเข้าใจและกระตุ้นสำนึกของชุมชน จึงมักจะต้องทำหลายครั้ง และหลายรูปแบบตามที่มีโอกาสผลที่ได้รับ ประชาชน กลุ่มแกนนำชุมชน องค์กรชุมชน และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีความเข้าใจและมีแนวคิดตามกระบวนทัศน์ใหม่ พร้อมที่จะเข้าร่วมในกระบวนการจัดทำแผนชุมชนและการพัฒนาของชุมชน และมีกลุ่มแกนอาสาเข้าร่วมในกระบวนการ
การประเมินศักยภาพของชุมชน
วัตถุประสงค์ เพื่อประเมินศักยภาพในการพัฒนาของชุมชน (หมู่บ้าน ตำบล) ในแง่ของโอกาส ภัยคุกคาม จุดแข็งและข้อจำกัดในการพัฒนาของชุมชน เพื่อที่จะกำหนดปัญหาสำคัญของชุมชนทางเลือกการพัฒนาของชุมชนรวมทั้งทุนทางสังคม วัฒนธรรม ทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อมของชุมชน
แนวทางดำเนินงาน
-จัดเวทีชี้แจงให้ประชาชนกลุ่มแกนนำชุมชน องค์กรชุมชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น มีความเข้าใจในการประเมินศักยภาพของชุมชน
- กำหนดแนวทางและขั้นตอนในการดำเนินงานและทำความเข้าใจร่วมกับผู้ที่เกี่ยวข้องทุกฝ่าย
- กำหนดประเด็นของข้อมูลที่จะทำการศึกษา ซึ่งมีประเด็นที่สำคัญได้แก่ ประวัติหมู่บ้านหรือชุมชน ทรัพยากรที่มีอยู่ทั้งที่เป็นทรัพยากรธรรมชาติ เช่น ที่ดิน ที่ทำกิน ป่าไม้ แม่น้ำฯลฯ ทรัพยากรที่คนสร้าง เช่น โรงเรียน โบสถ์ ศาลา หอกระจายข่าว ฯลฯ และทรัพยากรบุคคล เช่น ผู้รู้หรือปราชญ์ชาวบ้าน ผู้ประกอบพิธีกรรม ผู้เชี่ยวชาญด้านการอาชีพ ผู้นำตามธรรมชาติอื่น ๆ ผู้นำทางการรวมถึงกลุ่มองค์กรต่าง ๆ จารีตประเพณี วัฒนธรรม เศรษฐกิจชุมชน เช่น กลุ่มอาชีพต่างๆ กองทุนชุมชน รายรับ-รายจ่าย หนี้สิน คนยากจน ผู้ด้อยโอกาส สวัสดิการชุมชน รวมทั้งความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งต่างๆ สถานการณ์ของชุมชนในปัจจุบัน เช่น ภัยคุกคาม จุดแข็ง ข้อจำกัด และปัญหา
- รวบรวมข้อมูลตามประเด็นที่กำหนด โดยอาจแบ่งเป็นกลุ่มๆ ทำการเก็บข้อมูลจากแหล่งต่างๆ เช่น ข้อมูลที่มีอยู่แล้ว (ข้อมูล กชช.2 ค จปฐ.) บันทึกรายงานของหน่วยงานต่างๆการสอบถามจากผู้รู้ การประชุมกลุ่มย่อย แล้วจึงนำมารวมกัน ช่วยกันตรวจสอบ ปรับปรุงให้สมบูรณ์
- การวิเคราะห์ข้อมูล เป็นการนำข้อมูลที่ได้มาแยกแยะและหาความสัมพันธ์ในมิติต่างๆและนำไปสู่ข้อสรุปเกี่ยวกับ ปัญหา จุดอ่อน ข้อจำกัด ความเข้มแข็ง และศักยภาพของชุมชน ซึ่งสามารถบันทึกในรูปของแผนที่การตั้งถิ่นฐานของชุมชน พร้อมแสดงแหล่งทรัพยากรต่างๆ แผนผังความสัมพันธ์ขององค์กร สถาบันต่างๆ เป็นต้น ซึ่งข้อมูลเหล่านี้ จะเป็นพื้นฐานสำคัญในกระบวนการทำงานขั้นต่อไป
- ข้อมูลในเชิงศักยภาพของการพัฒนาและแนวโน้มของสภาพแวดล้อมต่างๆ
- ประชาชน กลุ่มแกนนำ องค์กรชุมชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีความเข้าใจสภาพที่แท้จริงของชุมชนทั้งในแง่ปัญหา ข้อจำกัด และศักยภาพ
- ประชาชน องค์กรชุมชนและกลุ่มแกนนำต่างๆ เกิดความตระหนักและสำนึกร่วมในการที่จะช่วยแก้ปัญหาของชุมชนและมีความเชื่อมั่นในศักยภาพที่ชุมชนมีอยู่
- เป็นการเริ่มกระตุ้นให้ประชาชน กลุ่มองค์กรชุมชน และที่เกี่ยวข้องต่างๆ ได้คิดถึงชุมชน และเห็นความสัมพันธ์ของตัวเอง ครอบครัว กลุ่ม กับชุมชน ในแง่มุมต่างๆ มากขึ้น มากกว่าที่จะคิดถึงแต่เรื่องราวของตนเอง ครอบครัว หรือกลุ่มที่ตัวเองสังกัดเท่านั้น อันจะนำไปสู่การเกิดความตระหนักและสำนึกร่วมในการพัฒนาของชุมชนต่อไป
การกำหนดวิสัยทัศน์ แนวทางและจุดมุ่งหมายในการพัฒนาชุมชนเป็นการระดมพลัง ความผูกพัน ความเอื้ออาทร และความรักที่ประชาชนและครอบครัวมีต่อกันและกัน และต่อพื้นที่ชุมชน หมู่บ้าน ตำบล มาสร้าง กำหนดความมุ่งหวังในการพัฒนาของชุมชนแนวทางดำเนินงาน โดยการจัดเวทีนำผลการวิเคราะห์ศักยภาพชุมชนและปัญหา เพื่อให้ช่วยกันกำหนดเป็น
-วิสัยทัศน์การพัฒนาชุมชน
-แนวทางในการพัฒนาของแต่ละชุมชน
-จุดมุ่งหมายในการพัฒนาที่เป็นรูปธรรม
- ชุมชนมีวิสัยทัศน์การพัฒนา โดยมีกรอบแนวทาง และจุดมุ่งหมายการพัฒนาที่ชัดเจนของชุมชน ที่ให้ทุกฝ่ายยึดมั่นร่วมกัน
-ประชาชน องค์กรชุมชน กลุ่มแกนนำ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และหน่วยงานภาครัฐและภาคเอกชน มีจุดมุ่งหมายการพัฒนาของชุมชนร่วมกัน
การกำหนดยุทธศาสตร์ในการพัฒนาชุมชนเพื่อให้การพัฒนาของชุมชนเป็นไปตามวิสัยทัศน์ และบรรลุตามจุดมุ่งหมายของการพัฒนา ชุมชนจะต้องกำหนดยุทธศาสตร์การพัฒนาที่เหมาะสมกับศักยภาพ ขีดความสามารถ และความพร้อมของชุมชน โดยกลยุทธการพัฒนาจะเป็นตัวเชื่อมระหว่างวิสัยทัศน์ และจุดมุ่งหมายการพัฒนากับการกำหนดกิจกรรมการพัฒนา ในแง่ของการกำหนดขอบเขตและลักษณะของการใช้ทรัพยากรต่าง ๆ ของการพัฒนาแนวทางดำเนินงาน ระดมความคิดเห็นมีแนวทางการดำเนินงานอย่างไรบ้างที่จะนำไปสู่การบรรลุวิสัยทัศน์ และจุดหมายการพัฒนาชุมชน โดยพิจารณาความเป็นไปได้ของทางเลือกต่อไปนี้
-มีแนวทางใดบ้างที่ชุมชนสามารถดำเนินการเองได้ตามศักยภาพที่ชุมชนมีอยู่
-มีแนวทางใดบ้างที่มีปัจจัยหรือการสนับสนุนจากภายนอกเอื้ออำนวยและสนับสนุนให้ชุมชนทำได้ตามศักยภาพของชุมชนที่มีอยู่
-มีแนวทางใดบ้างที่ชุมชนจะต้องการดำเนินการ แต่ชุมชนยังไม่พร้อม หรือมีข้อจำกัด จะมีทางเสริมความพร้อมหรือลดข้อจำกัดของชุมชนได้หรือไม่และต้องทำอะไรผลที่ได้รับ ชุมชนมีกลยุทธ์การพัฒนาที่เหมาะสม ชัดเจน สำหรับใช้ในการวางกรอบทางเลือกดำเนินโครงการ กิจกรรมต่าง ๆ
การกำหนดแผนงาน โครงการ กิจกรรมการพัฒนาชุมชนเป็นการร่วมกันกำหนดแผนงาน โครงการ กิจกรรมที่เหมาะสม เป็นไปได้และสอดคล้องกับภูมิปัญญาท้องถิ่นและกลยุทธ์ที่วางไว้ เพื่อสานต่อ เสริมสร้าง สิ่งที่ชุมชนทำได้ดีอยู่แล้วให้ดียิ่งขึ้น หรือเพื่อบรรเทาข้อจำกัดและแก้ไขปัญหาในด้านต่าง ๆ ของชุมชน
แนวทางดำเนินงาน
-ตรวจสอบว่ามีกิจกรรม โครงการอะไรบ้างที่คน ครอบครัวและองค์กรชุมชนทำอยู่และเป็นประโยชน์ นำไปสู่การบรรลุวิสัยทัศน์และเป้าหมายการพัฒนาชุมชน และสอดคล้องกับกลยุทธ์การพัฒนาของชุมชน ก็ให้เลือกไว้
-พิจารณากิจกรรม โครงการว่ามีเพียงพอที่จะแก้ไขปัญหาของชุมชน หรือบรรลุวิสัยทัศน์และจุดมุ่งหมายของการพัฒนาชุมชนหรือไม่ ยังมีกิจกรรม โครงการใดอีกหรือไม่ที่ควรทำเพื่อช่วยแก้ไขปัญหาของชุมชน โดยกิจกรรมที่จะทำเพิ่มเติมนั้นควรจะสอดคล้องกับศักยภาพของชุมชน หรือเป็นไปเพื่อมุ่งแก้ไขจุดอ่อนและข้อจำกัดในการพัฒนาชุมชน
-แยกกิจกรรมออกเป็นสามกลุ่ม คือ
1) กิจกรรมที่ครอบครัว กลุ่มองค์กรในชุมชน สามารถดำเนินการได้ด้วยตนเองกำหนดเป็นกิจกรรมที่ชุมชนทำ
2) กิจกรรมที่ชุมชนไม่สามารถดำเนินการได้เอง แต่สามารถได้รับการสนับสนุนจากอบต. กำหนดขอรับการสนับสนุนจาก อบต.
3) กิจกรรมที่ชุมชน และ อบต. ไม่สามารถดำเนินการได้ด้วยตนเอง ทั้งหมดหรือบางส่วน หรือกำหนดเสนอขอรับการสนับสนุนทรัพยากรจากส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ หรือองค์กรเอกชน
- พิจารณาจัดลำดับความสำคัญของกิจกรรมให้ชัดเจนผลที่ได้รับ มีรายการกิจกรรม เพื่อการพัฒนาแบบองค์รวมของชุมชน เป็นแผนชุมชน
การจัดเวทีประชาพิจารณ์แผนชุมชนเพื่อให้ประชาชนทั้งชุมชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และหน่วยงานภาครัฐ ได้มาร่วมกันพิจารณาความเหมาะสม และความเป็นไปได้ของการนำไปสู่การปฏิบัติ รวมทั้งให้ความเห็นชอบ และร่วมมือกันส่งเสริมสนับสนุนแผนงาน โครงการ หรือกิจกรรมในแผนชุมชน
แนวทางดำเนินงาน เปิดเวทีเพื่อให้ชุมชน และหน่วยงานสนับสนุนที่ไม่ได้มาร่วมเวทีจัดทำแผนชุมชนตั้งแต่ต้น ได้มาร่วมในการแสดงความเห็น ให้ข้อเสนอแนะ หรือเพิ่มเติมข้อมูลต่างๆเพื่อให้แผนชุมชนที่ได้จัดทำขึ้นเป็นแผนชุมชนที่สมบูรณ์ และเป็นที่ยอมรับของทุกฝ่าย และนำไปใช้ประโยชน์ได้จริง
ผลที่ได้รับ ได้แผนชุมชนที่ชุมชนใช้เป็นแนวทางในการแก้ไขปัญหาและพัฒนาชุมชนของตนเอง และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น รวมทั้งหน่วยงานราชการใช้เป็นข้อมูลในการสนับสนุนต่อไป